Esra Burcu ǀ Levent Taş ǀ Çiğdem Sema Sırma 1. GİRİŞ

Transkript

1

2

3 Esra Burcu ǀ Levent Taş ǀ Çiğdem Sema Sırma 1. GİRİŞ 58 G ençlik sosyolojik, psikolojik, biyolojik, ekonomik ve antropolojik boyutlarıyla ele alınan bir konu olduğu için literatürde gençliğe ilişkin çeşitli tanımlamalara rastlamak mümkündür. Frith (1984, akt. Burcu 1997: 11) in de belirttiği gibi gençlik belirli bir başlangıç ve bitiş sınırı olan, bu sınırların toplumdan topluma farklılık gösterdiği ve toplumdaki diğer yaşlarda insan gruplarından farklılık gösteren bir yaş grubudur. Bu bağlamda farklı yaş gruplarındaki insanların farklı davranış özellikleri sergiledikleri kabul edilir. Belirli bir yaş grubunda olan genç, çocukluk ve yetişkinlik arasında yer almakta ve önemli bir sosyal grup formu oluşturmaktadır. Sosyolojide sadece yaş kriteri göz önünde bulundurularak yapılan gençlik tanımının yetersiz kalacağı kabul edilerek insan grupları yaş kriterinin yanı sıra statü, ırk, cinsiyet, sınıf gibi kriterlere dayalı olarak çeşitli kategorilere ayrılmıştır. Bu açıdan gençlik basit bir yaş grubu değil bir yaş grubunun sosyal organizasyonudur. Gençlik dönemini başlayış ve bitişlerine göre belirli standartlara oturtmak oldukça güç olsa da yapılan çalışmalarda kolaylık sağlaması açısından gençlik döneminin yaş sınırları ve özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır (Burcu 1997: 8). Gençlik yaş dönemi ile ilgili olarak yapılan çalışmalarda gençlik, farklı yaş sınırlarında ele alınmıştır. Gençlik dönemi, çalışmalarda 12 24, 12 26, veya şeklindeki yaş sınırları içine dahil edilmiştir (SETA 2011). Birçok araştırmada Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Birleşmiş Milletlerin (BM) gençliğin evrensel bir olgu olduğunu varsayarak sınırlandırdığı yaş aralığı gençlik dönemi (UNDP 2008, olarak kabul edilmektedir. Farklı bağlamlarda ele alınan gençlik tanımlamalarının yanı sıra gençlerin eğitim durumu, çalışma durumu, meslek durumu, aile özellikleri, akran ilişkileri, yaşadığı sosyal çevre onları inceleyen sosyal bilimciler için birer inceleme kriteri olmuştur. Bu noktada gençlik temsil ettiği sosyal ve kültürel faktörlere bağlı olarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırmalarda gençlerin yaşadıkları bölge ve dolayısıyla sosyal çevre gençleri inceleme ve anlamada önemli bir araç olmuştur. En genel anlamda gençlik dönemi, çocukluktan yetişkinliğe geçişi ifade etmektedir. Birey çocukluktan yetişkinliğe doğru biyolojik, psikolojik, sosyolojik değişimler yaşamaktadır (Burcu 2013: 33). Gencin yaşamış

4 Türkiye de Gençlerin Sosyo-Demografik Profili olduğu bu değişimleri etkileyen önemli unsurlardan biri gencin yaşamış olduğu yerleşim yeri/bölgedir. Gençlerin yaşadıkları yer/bölge onların sosyal çevresinin önemli belirleyicisidir. Bunun yanı sıra yerleşim yeri/bölgesi gencin yaşamsal fırsatlara ulaşmasında ya da ulaşamamasında da önemli olarak kabul edilir. Gencin yaşadığı yer onun eğitimini, arkadaş grubunu, meslek tercihini, evlilik yaşını, suçlu/sapmış davranışlarını, gelecek hedeflerini vb. etkileyen bir rol oynamaktadır. Yaşanılan bölge ya da yerleşim yeri gençlerin eylem sınırlılıklarını belirleyen önemli bir sosyal faktördür. Gençlerin iş, ev veya okul gibi belirli bir sosyal veya fiziksel çevredeki katılım sınırlamaları onların yaşadıkları bölgedeki sosyal etkileşiminden kaynaklanır. Bu açıdan yaşanılan bölge ya da yerleşim yeri ile gençlik ilişkilendirildiğinde sosyal etkileşimci yaklaşımdan destek almak gerekir. Bu bağlamda genç bireyin çevre ile etkileşim içinde olduğunu unutmamak gerekir. Diğer taraftan gencin yaşadığı bölge ya da yerleşim yeri onların yetenekleri, becerileri ve kazanımlarıyla bağlantılı olarak da düşünülmelidir. Genç için çevrenin onun yaşamsal fırsatlara ulaşmasındaki olumlu ya da olumsuz etkisi dikkate değerdir. Çoğu zaman yerleşim yerinin sosyoekonomik ve kültürel özellikleri gencin fırsatlara ulaşma ve fırsatları kullanma yönündeki bireysel özelliklerini de belirleyebilir. Gencin kültürel kimlik tanımlaması ile sosyal çevresi arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. Gençlerin deneyimlerinin anlaşılmasında ve bunlara ilişkin cevapların sunulmasında ırk, sınıf, cinsiyet, etnisite gibi faktörlerin yanı sıra yerleşim yerinin ya da yaşanılan bölgenin özelliklerinin bilinmesi yönündeki incelemeler önemlidir. Bu bağlamda gençlerle ilgili araştırmalarda onların yaş, cinsiyet ve kültürel kimlik gibi bireysel, gencin yaşam alanı gibi çevresel ve gencin günlük aktiviteleri gibi yaşam alışkanlıkları ele alınmalıdır. Şüphesiz bu araştırmalar genç bireyin topluma katılımını etkileyen faktörleri ortaya çıkarmada önemli rol oynayacaktır. Genç bireyin yaşam kalitesi ya da memnuniyeti onun yaşadığı ve günlük aktivitelerini sürdürdüğü çevreyle şekillenmektedir. Bu bağlamda sosyal çevre ve birey arasındaki etkileşimi göz ardı etmemek gerekir. Bu kabul ile genç bireyin bir bütün olarak resmedilmesi sağlanarak bütüncül bakış açısı ile gencin toplumun önemli bir parçası olduğu güçlendirilmiş olacaktır. Tüm belirtilenlerin ışığında gencin yaşadığı yerin/bölgenin kentsel ya da kırsal özellikler taşıması ya da kalkınma düzeyinin neresinde oldu- 59

5 Esra Burcu ǀ Levent Taş ǀ Çiğdem Sema Sırma 60 ğunun bilinmesi gençlerin farklı özellikleriyle tanınmasında ve bu özelliklere göre stratejiler geliştirilmesinde önemlidir. Örneğin, Burcu (2000: 52) nun da belirttiği gibi toplumumuzda diğer gençlik kesimleri gibi, önemli fonksiyonlara sahip köy gençliği, toplumsal yapı içinde sergiledikleri özellikleriyle ve eğitim, istihdam, mesleki ve ekonomik açıdan çeşitli sorunlarla iç içe bulunmaktadır ve bu açılardan kentli gençlikten daha farklı özellikler taşımaktadır. Bu çalışmada Türkiye de TÜİK in yerleşim yeri/bölgesiyle ilgili verilerinden hareketle yaş grubundaki gençlerin sosyo-demografik özellikleri (cinsiyet, yaş, medeni durumu, okuma yazma durumu, eğitim düzeyi, istihdam durumu) yorumlanmaya çalışılmıştır. Bu çerçevede çalışmada TÜİK ADNKS (Adrese Dayalı Nüfus Kayıt İstatistikleri) (2013) istatistiklerinden, TÜİK Ulusal Eğitim İstatistiklerinden (2012) ve TÜİK İşgücü İstatistiklerinden (2013) faydalanılmıştır. Türkiye de 1927 yılında yapılan ilk nüfus sayımından itibaren her 5 yılda bir yapılan nüfus sayımı 2007 den itibaren bireylerin ikamet ettikleri adreslere göre yapılmaya başlanmıştır. Bu sayım sistemi Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) olarak adlandırılmaktadır. Bu çalışmada ADNKS 2013 yılı cinsiyet, yaş ve medeni durum istatistikleri kullanılmıştır. Ayrıca çalışmada yine TÜİK tarafından yayınlanan ulusal eğitim istatistikleri veri tabanından faydalanılmıştır. Çalışmada eğitim istatistikleri ile ilgili iki kısıtlılıkla karşılaşılmıştır. Bunlardan biri, eğitim istatistiklerinin henüz 2013 yılı için yayınlanmamış olması nedeniyle çalışmada 2012 yılı eğitim istatistiklerinin kullanılmasıdır. Diğeri ise eğitim istatistiklerinin yaş aralığını kapsamasıdır. Çalışmada kullanılan istihdam ve çalışma durumu ile ilgili veriler ise TÜİK in her yıl düzenli olarak yayınladığı işgücü istatistiklerinden elde edilmiştir. Çalışmada ulaşılan istatistikler çerçevesinde gençlerin sosyo-demografik (yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu ve istihdam durumu) özelliklerinin yaşadıkları bölgenin gelişmişlik düzeyine göre nasıl bir görünüm sergilediği betimlenmek istenmiştir. Çalışmada bölgeler arasındaki gelişmişlik düzeylerinin değerlendirilebilmesi için kır-kent ayrımının yerine İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) kullanılmıştır. TÜİK 2006 yılından itibaren kır-kent ayrımını temel alan istatistikler yayınlamamaktadır. Bunun yerine bölgeler arası gelişmişlik düzeylerini ifade eden İBBS yi kullanarak istatistikleri yayınlamaktadır. İBBS, coğrafi,

6 Türkiye de Gençlerin Sosyo-Demografik Profili sosyal, kültürel ve ekonomik özellikleri birbirine benzeyen illerin gruplanmasıyla oluşturulan bir bölge sınıflamasıdır. Bu sınıflamada 3 düzey vardır. 1. düzey sınıflama 2. düzey bölgelerin coğrafi, sosyal, kültürel, ekonomik özelliklerine göre yeniden sınıflanmasıyla elde edilen 12 alt bölgeden oluşmaktadır. 2. düzey bölge sınıflandırması coğrafi, sosyal, kültürel ve ekonomik açıdan birbirine benzeyen illerin gruplanmasıyla oluşturulan 26 alt bölgeden oluşmaktadır. 3. düzey bölge sınıflaması ise Türkiye nin idari illerinden oluşmaktadır. Avrupa Birliği (AB) ne üye ülkeler arasında bölgeler arası dengesizlikleri ortadan kaldırmak ve geri kalmış bölgelerin Birliğin sağladığı fonlardan yararlanmalarını ortak bir zeminde gerçekleştirmek amacıyla, bir bölgeleme sistemi oluşturulmuştur. Bu bölgeleme sistemiyle üç husus özellikle hedeflenmektedir: Birincisi, AB nin her bölgesine ait karşılaştırılabilir nitelikteki verilerin toplanması; ikincisi, bölgelerin sosyo-ekonomik analizlerinin yapılabilmesi, üçüncüsü ise, AB bölgesel politikalarının çerçevesinin belirlenmesi ki son iki hedef, bölgeler arası farklılıkların azaltılabilmesine yöneliktir (Çamur ve Gümüş akt. Özgür 2010: 5) yılında ulusal programın gereği olarak ve Avrupa Birliği nin de isteği üzerine istatistik bölgelerinin oluşumu için ilk adım atılmıştır. Devlet Planlama Teşkilatı, Devlet İstatistik Enstitüsü (şu anki adıyla TÜİK) ve İçişleri Bakanlığı tarafından oluşturulan bir komisyon, istatistik bölgelerinin oluşturulması için görevlendirilmiştir. Bu komisyon çalışmaları sonucunda Avrupa Birliği ülkelerindekine benzer 3 düzeyden oluşan bir bölge sistematiği oluşturulmuş ve İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (İBBS) adı altında Türkiye, Düzey 1 de 12, Düzey 2 de 26, ve Düzey 3 te 81 bölgeye ayrılmıştır (Taş 2006: 191). Bu çalışmada 1. düzey (İBBS Düzey 1) (İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması Düzey 1) bölge sınıflaması çerçevesinde gençlerin sosyodemografik özellikleri yorumlanmaya çalışılmıştır. Daha önce de belirtildiği gibi 1. düzey bölge sınıflaması 2. düzey bölge sınıflamasındaki 26 bölgenin coğrafi, sosyal, kültürel ve ekonomik açıdan birbirine benzeyen alt bölgelerinin yeniden sınıflanmasıyla ortaya çıkan 12 bölgeden oluşmaktadır. Bu bağlamda İBBS Düzey 1 bölgelerin gelişmişlik düzeyine göre sıralamasını içermektedir. İBBS bölgesel gelişmişliği ifade eden kırkent ayrımının yerine kullanılan bir bölge sınıflaması olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada, İBBS Düzey 1 deki bölgelere göre gençlerin sosyo-demografik özellikleri karşılaştırmalı olarak betimlenmektedir. 61

7 Esra Burcu ǀ Levent Taş ǀ Çiğdem Sema Sırma Gençlerin cinsiyeti, medeni durumu, okuma yazma durumu, eğitim düzeyi, istihdam durumu gibi sosyo-demografik özelliklerinin yerleşim yerine/bölgesine göre benzerliklerinin ve farklılıklarının ortaya konulması önemlidir. Gençlerin sosyo-demografik özelliklerinin betimlenmesi gençler hakkında daha net fikirler verirken, onların sorunlarının anlaşılmasında ve bu sorunlara ilişkin çözümlere ulaşılmasında önemli rol oynayacaktır. Diğer taraftan gençlerin sosyo-demografik özelliklerini yerleşim birimine göre betimleyen bu çalışmanın gençlerle ilgili hangi konular üzerinde durulması gerektiği hakkında da ışık tutması umut edilmektedir. 2. YERLEŞİM BİRİMİ OLARAK KIRDAN İSTATİSTİKİ BÖLGE BİRİMLERİ SINIFLAMASINAGEÇİŞ 62 Türkiye de yerleşim birimleri Resmi Gazete de tanımlanmaktadır. 7 Nisan 1924 tarih 442 sayılı Köy Kanunu nun birinci maddesinde nüfusu iki binden aşağı yurtlara (köy) ve nüfusu iki bin ile yirmi bin arasında olanlara (kasaba) ve yirmi binden çok nüfusu olanlara (şehir) denir. Nüfusu iki binden aşağı olsa dahi belediye teşkilatı mevcut olan nahiye, kaza ve vilayet merkezleri kasaba itibar olunur ve Belediye Kanununa tabidir denilmektedir. Kanunun ikinci maddesinde ise, cami, mektep, otlak, yaylak, baltalık gibi orta malları bulunan ve toplu veya dağınık evlerde oturan insanlar bağ ve bahçe ve tarlalarıyla birlikte bir köy teşkil ederler denilmektedir. Görüldüğü gibi köy, idari, nüfus ya da sosyolojik ölçütlere göre bir kırsal yerleşim birimi ve bu tür yerleşmelerin ortak adı olmuştur. Kır ise "köy"ün karşıtı değil, fakat onu da içine alan bir kavramdır. Kır; kentin dışı, çoğu boş ve geniş alanlar, yerler anlamında kullanıldığı gibi verimsiz, kıraç alanların genel adı olarak da kullanılmaktadır (Kurt 2006: 3). TÜİK in kır ve kent tanımlarına bakıldığında ise,türkiye sınırları dahilinde yer alan tüm yerleşim yerlerinden nüfusu ve daha fazla olanlar "kent", ve daha az nüfusa sahip olanlar ise "kır" yerleşim yerleri olarak belirtilmiştir ( Fakat günümüzde bu tanımın geçerliliğini yitirdiği ve TÜİK in 2014 yılından itibaren kır kent ayrımına ilişkin EUROSAT ın tanımlarının kullanılacağı belirtilmiştir. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılmasına yönelik olarak bölgelerin sosyo-ekonomik analizlerinin yapılması ve Avrupa Birliği (AB) ile karşılaştırılabilir veriler

8 Türkiye de Gençlerin Sosyo-Demografik Profili üretilmesi amacıyla AB bölgesel sınıflandırması olan NUTS kriterlerine göre tanımlanan sınıflandırmadır ( Türkiye nin değişik yöreleri arasındaki coğrafi, iklimsel, kültürel, toplumsal ve ekonomik farklılıklar, Türkiye yi bölgelere ayırarak incelemenin temelini oluşturmaktadır. Türkiye, genel hatlarıyla birbirinden farklı sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeylerine ve demografik özelliklere sahip olan beş bölgeye (Batı, Güney, Orta, Kuzey ve Doğu) ayrılmıştır. Bu bölgesel ayrım, örnekleme ve analiz amacıyla sosyal araştırmalarda sıklıkla kullanılmaktadır. Buna ek olarak 2002 yılından itibaren AB uyum süreci çerçevesinde yeni bölgeleme sistemi benimsenmiş olup, bunlar İBBS Düzey 1 12 bölge, İBBS Düzey 2 26 bölge ve İBBS Düzey 3 81 il şeklinde oluşturulmuştur (TNSA 2008:5). Aşağıda bu durumu gösteren bölgesel dağılım verilmiştir. 63 (TNSA 2008:xxii). 3. GELİŞMİŞLİK DÜZEYİNE GÖRE GENÇLERİN SOSYO- DEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Bu bölümde yaş arasındaki gençlerin cinsiyet, yaş, medeni durum, eğitim gibi sosyo-demografik özelliklerine ilişkin verileri İBBS Düzey 1 e

9 Esra Burcu ǀ Levent Taş ǀ Çiğdem Sema Sırma göre betimlenmeye çalışılmıştır. İlk olarak yaş arası gençlerin cinsiyet, yaş ve medeni durum açısından Türkiye genelinde ve İBBS Düzey 1 bölgeleri arasında nasıl bir dağılım gösterdiği daha sonra ise, gençlerin eğitim değişkeni açısından durumu betimlenmiştir. Gençlerin eğitim durumu betimlenirken gençlerin okuma yazma durumu ile eğitim düzeyleri ayrı ayrı incelenmiştir. Bu kısımda son olarak gençlerin istihdam durumları ve işsizlik istatistikleri ile istihdam alanları istatistikleri ayrı ayrı incelenmiştir Cinsiyet Tablo 1 de genç nüfusun cinsiyete göre dağılımının genel nüfus içindeki ve İBBS Düzey 1 bölgeleri içindeki dağılımı görülmektedir. Genç nüfusun cinsiyete göre hem Türkiye genelinde hem de her bir İBBS Düzey 1 bölgelerindeki dağılımı birbirine yakın oranlara sahiptir. Erkeklerin oranı yaklaşık %51 olarak görülürken kadınların oranı ise yaklaşık %49 dur. İBBS Düzey 1 bölgelerinin kendi aralarındaki cinsiyet dağılımlarına bakıldığında genç nüfus içerisinde erkek (%51) ile kadın (%49) oranları birbirine oldukça yakındır. Bu durum cinsiyet açısından genç erkek ile genç kadın nüfus arasında önemli bir farklılık olmadığını göstermektedir. Ancak Batı Marmara bölgesinde genç kadın nüfus ile genç erkek nüfus arasındaki oranlar farklılaşmaktadır. Bu bölgede genç erkek nüfus diğer bölgelere göre artış gösterirken genç kadın nüfusu da azalmaktadır. Batı Marmara bölgesinde yaşayan gençlerin %54 ü erkek iken %46 sı kadındır. Genç kadın ve erkek nüfusun dağılımı gelişmişlik düzeyine göre farklılıklar göstermektedir. Genç erkek nüfus oranın %17,30 ve genç kadın nüfus oranın %17,66 olduğu İstanbul diğer bölgeler arasında en yüksek orana sahiptir. Batı Marmara (erkek %4,06, kadın %3,69), Doğu Karadeniz (erkek %3,25, kadın %3,29) ve Kuzeydoğu Anadolu (erkek %3,60, kadın %3,43) bölgeleri genç erkek ve genç kadın nüfusunun en az olduğu bölgelerdir.

10 Türkiye de Gençlerin Sosyo-Demografik Profili Tablo 1: Yaş Arası Nüfusun Cinsiyetlerinin Türkiye Geneli Nüfus ve İBBS Düzey 1 e Göre Dağılımı TÜRKİYE Toplam Erkek Kadın Genel Nüfus Yaş Arası Nüfus Yaş Arası Nüfustaki Oran %51 %49 TR1 İstanbul Bölge İçinde Bölgeler Arası 17,30 17,66 TR2 Batı Marmara Bölge İçinde Bölgeler Arası 4,06 3,69 Tr3 Ege Bölge İçinde Bölgeler Arası 11,73 11,66 TR4 Doğu Marmara Bölge İçinde Bölgeler Arası 8,79 8,89 TR5 Batı Anadolu Bölge İçinde Bölgeler Arası 9,30 9,51 TR6 Akdeniz Bölge İçinde Bölgeler Arası 12,25 12,37 TR7 Orta Anadolu Bölge İçinde Bölgeler Arası 5,12 5,22 TR8 Batı Karadeniz Bölge İçinde Bölgeler Arası 5,53 5,57 TR9 Doğu Karadeniz Bölge İçinde Bölgeler Arası 3,25 3,29 TRA Kuzeydoğu Anadolu Bölge İçinde Bölgeler Arası 3,60 3,43 TRB Ortadoğu Anadolu Bölge İçinde Bölgeler Arası 6,33 5,92 TRC Güneydoğu Anadolu Bölge İçinde Bölgeler Arası 12,73 12,78 *TÜİK ADNKS ye Göre Demografik İstatistikler

11 Esra Burcu ǀ Levent Taş ǀ Çiğdem Sema Sırma 3.2. Yaş Tablo 2 de yaş arasındaki gençlerin nüfusunun Türkiye deki oranı ve İBBS Düzey 1 e göre dağılımı görülmektedir. Genç nüfusun genel nüfus içindeki oranı %16,55 dir. Bu oran nüfusun yaklaşık olarak 5 te 1 inin gençlerden oluştuğunu göstermektedir. Gençlerin nüfusunun İBBS Düzey 1 e göre dağılımında genç nüfusun çoğunluğunun %17 ile İstanbul da yaşadığı görülmektedir. Genç nüfus oranın en düşük olduğu bölgeler ise %3,97 ile Batı Marmara, %3,29 ile Batı Karadeniz ve %3,62 ile Kuzeydoğu Anadolu dur. 66 Tablo 2: Yaş Arası Nüfusun Türkiye Geneli Nüfus ve İBBS Düzey 1 e Göre Dağılımı Bölge Nüfus Toplam Nüfus Yaş Arası Nüfus Türkiye Genç Nüfusun Genel Nüfusa 16,55 Oranı TR1 İstanbul Bölgeler arası 17,26 TR2 Batı Marmara Bölgeler arası 3,97 TR3 Ege Bölgeler arası 11,70 TR4 Doğu Marmara Bölgeler arası 8,79 TR5 Batı Anadolu Bölgeler arası 9,43 TR6 Akdeniz Bölgeler arası 12,22 TR7 Orta Anadolu Bölgeler arası 5,21 TR8 Batı Karadeniz Bölgeler arası 5,53 TR9 Doğu Karadeniz Bölgeler arası 3,29 TRA Kuzeydoğu Anadolu Bölgeler arası 3,62 TRB Ortadoğu Anadolu Bölgeler arası 6,28 TRC Güneydoğu Anadolu Bölgeler arası 12,70 *TÜİK ADNKS ye Göre Demografik İstatistikler 2013

12 Türkiye de Gençlerin Sosyo-Demografik Profili 3.3. Medeni Durum Tablo 3 te Türkiye genelinde gençlerin medeni durumlarının oranları ve İBBS Düzey 1 e göre dağılımı görülmektedir. Türkiye genelinde gençlerin %86,01 i hiç evlenmemişken; %13,69 u evli durumdadır. Boşanan gençlerin oranı (%0,30) ile eşi ölen gençlerin oranı (%0,02) ise oldukça düşüktür. Gençlerin medeni durumlarının İBBS Düzey 1 e göre dağılımına bakıldığında evli olan gençlerin en yüksek oranda %15,88 ile İstanbul da ve %14,86 ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde yaşadığı görülmektedir. Evli gençlerin oranının en düşük olduğu bölgeler ise %3,92 ile Batı Marmara, %2,50 ile Doğu Karadeniz ve %3,93 ile Kuzeydoğu Anadolu Bölgeleri dir. Hiç evlenmeyen gençlerin bölgeler arasındaki dağılımında ise gençlerin %19,22 sinin İstanbul da yaşadığı görülmektedir. Hiç evlenmeyen gençlerin en az yaşadığı bölgeler ise %4,21 ile Batı Marmara, %3,78 ile Kuzey Doğu Anadolu ve %3,71 ile Doğu Karadeniz Bölgeleri dir. Verilerden de anlaşıldığı üzere her bölgenin kendi içinde hiç evlenmeyen gençlerin oranı %80 in üzerindeyken evli olan gençlerin oranı %10 civarındadır. Bu oran Batı Anadolu da farklılaşmaktadır. Bu bölgede hiç evlenmeyen gençlerin oranı %59,96 iken evli olan gençlerin oranı %39,75 dir. Tablo 3: Yaş Arası Nüfusun Medeni Durumlarının Türkiye Geneli Nüfus ve İBBS Düzey 1 e Göre Dağılımı Bölge Genel Hiç Evlenmedi Evli Boşandı Eşi Öldü TÜRKİYE TR1 İstanbul TR2 Batı Marmara TR3 Ege TR4 Doğu Marmara ,01 13,68 0,30 0, Bölge İçinde 87,63 12,10 0,26 0,01 Bölgeler Arası 19,22 15,88 15,43 8, Bölge İçinde 86,20 13,40 0,38 0,02 Bölgeler Arası 4,21 3,92 5,10 4, Bölge İçinde 85,93 13,64 0,41 0,02 Bölgeler Arası 12,67 12,03 16,36 12, Bölge İçinde 86,85 12,78 0,35 0,01 Bölgeler Arası 9,65 8,50 10,57 6,79 TR5 Batı Anadolu Bölge İçinde 59,96 38,75 1,24 0,05 Bölgeler Arası 10,13 9,90 12,25 7,93 TR6 Akdeniz

13 Esra Burcu ǀ Levent Taş ǀ Çiğdem Sema Sırma TR7 Orta Anadolu TR8 Batı Karadeniz TR9 Doğu Karadeniz TRA Kuzeydoğu Anadolu TRB Ortadoğu Anadolu TRC Güneydoğu Anadolu Bölge İçinde 85,25 14,35 0,38 0,02 Bölgeler Arası 13,21 13,31 15,90 13, Bölge İçinde 83,41 16,12 0,43 0,03 Bölgeler Arası 5,42 6,27 7,67 7, Bölge İçinde 86,38 13,28 0,32 0,02 Bölgeler Arası 6,05 5,56 6,10 6, Bölge İçinde 89,65 10,12 0,22 0,02 Bölgeler Arası 3,71 2,50 2,42 3, Bölge İçinde 85,05 14,79 0,13 0,02 Bölgeler Arası 3,78 3,93 1,57 4, Bölge İçinde 86,02 13,85 0,11 0,02 Bölgeler Arası 6,68 6,43 2,36 7, Bölge İçinde 84,44 15,38 0,15 0,02 Bölgeler Arası 13,63 14,86 6,70 18,10 *TÜİK ADNKS ye Göre Demografik İstatistikler Eğitim Okuma Yazma Durumu Daha önce de belirtildiği üzere istatistiklerin düzenlendiği tarihte TÜİK in okuma yazma durumu ve eğitim düzeyine ilişkin ADNKS eğitim istatistiklerine ilişkin verilerinde 2013 yılı istatistikleri sunulmadığı için 2012 yılı dikkate alınmıştır yılındaki verilerde de 14 yaş grubu da dahil edildiği için genç nüfus oranı olarak görülmektedir yaş arasındaki nüfusun genel nüfusa oranı %20 dir. Tablo 4 te de görüldüğü gibi Türkiye de gençlerin %97,56 sının okuma yazma bildiği görülmektedir. Gençlerin okuma yazma bilme durumlarını İBBS Düzey 1 e göre değerlendirdiğimizde de Türkiye genelinde görülen genel durumun bölgelerin kendi içlerindeki dağılımda da değişmediği görülmektedir. Okuma yazma durumunun İBBS Düzey 1 bölgeleri arasındaki dağılımında okuma yazma bilmeyen gençlerin %36,83 ile Güneydoğu Anadolu ve %17,82 ile Ortadoğu Anadolu da yaşadığı görülmektedir. Diğer taraftan okuma yazma bilmeyen gençlerin %11,22 sinin İstanbul bölgesinde olması da dikkat çekici bir durumdur. Okuma yazma bilmeyenlerin en az olduğu bölge ise %1,96 ile Batı Marmara bölümüdür.

14 Türkiye de Gençlerin Sosyo-Demografik Profili Tablo 4: Yaş Arası Nüfusun Eğitim Durumlarının Türkiye Geneli Nüfus ve İBBS Düzey 1 e Göre Dağılımı Bölge Genel Okuma yazma Okuma Bilmeyen Yazma Bilen Bilinmeyen TÜRKİYE Yaş arası nüfus Yaş arası nüfus oranı 0,89 97,56 1,55 TR1 İstanbul Bölge İçinde 0,58 97,19 2,23 Bölgeler Arası 11,22 17,08 24,59 TR2 Batı Marmara TR3 Ege TR4 Doğu Marmara TR5 Batı Anadolu TR6 Akdeniz TR7 Orta Anadolu TR8 Batı Karadeniz TR9 Doğu Karadeniz TRA Kuzeydoğu Anadolu TRB Ortadoğu Anadolu Bölge İçinde 0,45 98,57 0,99 Bölgeler Arası 1,96 3,95 2, Bölge İçinde 0,33 98,96 0,71 Bölgeler Arası 4,35 11,81 5, Bölge İçinde 0,40 98,43 1,17 Bölgeler Arası 3,95 8,81 6, Bölge İçinde 0,28 98,06 1,65 Bölgeler Arası 3,01 9,43 10, Bölge İçinde 0,61 98,17 1,22 Bölgeler Arası 8,49 12,39 9, Bölge İçinde 0,31 98,49 1,20 Bölgeler Arası 1,80 5,26 4, Bölge İçinde 0,33 98,96 0,71 Bölgeler Arası 2,03 5,61 2, Bölge İçinde 0,30 98,75 0,95 Bölgeler Arası 1,10 3,33 2, Bölge İçinde 1,82 94,92 3,26 Bölgeler Arası 7,45 3,53 7, Bölge İçinde 2,50 95,31 2,18 Bölgeler Arası 17,82 6,17 8,88 TRC Güneydoğu Anadolu Bölge İçinde 2,54 95,51 1,96 Bölgeler Arası 36,83 12,62 16,27 *TÜİK Eğitim İstatistikleri

15 Esra Burcu ǀ Levent Taş ǀ Çiğdem Sema Sırma Eğitim Düzeyi TÜİK 2012 eğitim istatistiklerinde yaş arasındaki gençler içinde yüksek lisans (1433 kişi) ve doktora yapanların sayısı (7) oldukça azdır. Bu nedenle, bu yaş aralığındaki yüksek lisans ve doktora yapan gençler ile yüksekokul veya fakülte mezunu olan gençlerin sayısı toplanarak yükseköğrenim görenler kategorisi altında birleştirilmiştir. Diğer taraftan TÜİK istatistiklerinde ortaokul mezunu ve ilkokul mezunu yaş grubundaki gençlere ilişkin veriler sunulmadığından bu kategorilere ilişkin yorumlamalar yapılamamıştır. Tablo 4 gençlerin eğitim düzeylerinin Türkiye genelindeki oranları ile İBBS Düzey 1 bölgelerine göre dağılımını göstermektedir. Türkiye genelinde gençlerin %55,27 sinin ilkokul mezunu, %27,85 inin ise lise veya dengi okul mezunu olduğu görülmektedir. Gençlerin %8,99 u ise okuma yazma bilmesine rağmen herhangi bir okul bitirmemiştir. Gençlerin eğitim düzeylerinin bölgelerdeki dağılımı Türkiye geneli dağılımıyla paralel bir durum göstermektedir. İlköğretim mezunu olan gençlerin oranı yaklaşık %50 civarında iken; lise ve dengi okul mezunu olanların oranı %30 civarındadır. İlköğretim mezunu olan gençlerin %17,01 inin İstanbul bölgesinde, %13,4 ünün Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde, %11,93 ünün ise Ege Bölgesi nde yaşadığı görülmektedir. İlköğretim mezunu gençlerin en az olduğu bölgeler ise %3,76 ile Batı Marmara, %3,21 ile Doğu Karadeniz ve % 3,35 ile Kuzey Doğu Anadolu Bölgeleri dir. Lise ve dengi okul mezunu olan gençler açısından İBBS Düzey 1 bölgelerinin oranlarına bakıldığında ise en düşük %3 ile Kuzeydoğu Anadolu da; en yüksek ise %17,29 ile İstanbul dadır. Tablo 5: Yaş Arası Nüfusun Eğitim Düzeylerinin Türkiye Geneli Nüfus ve ve İBBS Düzey 1 e Göre Dağılımı Bölge Okuma yazma bilmeyen Okuma yazma bilen fakat bir okul bitirmeyen İlköğretim mezunu Lise veya dengi okul mezunu Yüksek Öğretim Görenler Toplam TÜRKİYE ,89 8,89 55,27 27,85 5, TR1 İstanbul ,58 7,50 54,83 28,09 6,76 100,00 11,22 14,47 17,01 17,29 20,90 17,15 TR2 Batı Marmara ,45 5,29 53,12 33,26 6,89 100,00 1,96 2,33 3,76 4,67 4,86 3,91

16 Türkiye de Gençlerin Sosyo-Demografik Profili TR3 Ege ,33 5,22 56,63 30,89 6,21 100,00 4,35 6,84 11,93 12,92 13,05 11,65 TR4 Doğu Marmara TR5 Batı Anadolu ,40 4,40 54,04 33,22 6,76 100,00 3,95 4,32 8,54 10,42 10,66 8, ,28 4,34 54,33 32,44 6,93 100,00 3,01 4,58 9,22 10,93 11,73 9,38 TR6 Akdeniz ,61 8,50 57,83 26,86 4,97 100,00 8,49 11,78 12,88 11,87 11,04 12,31 TR7 Orta Anadolu TR8 Batı Karadeniz TR9 Doğu Karadeniz TRA Kuzeydoğu Anadolu TRB Ortadoğu Anadolu TRC Güneydoğu Anadolu ,31 5,74 56,60 31,05 5,08 100,00 1,80 3,37 5,33 5,80 4,78 5, ,33 4,40 57,91 30,84 5,81 100,00 2,03 2,74 5,80 6,12 5,79 5, ,30 3,46 54,01 34,61 6,66 100,00 1,10 1,28 3,21 4,09 3,95 3, ,82 16,81 50,96 23,01 4,14 100,00 7,45 6,87 3,35 3,00 2,71 3, ,50 17,75 51,76 22,20 3,60 100,00 17,82 12,61 5,91 5,03 4,10 6, ,54 19,87 55,93 16,96 2,76 100,00 36,83 28,82 13,04 7,85 6,41 12,89 *TÜİK Eğitim İstatistikleri İstihdam ve İktisadi Faaliyet Kolları İstihdam Oranları ve İşsizlik Oranları Tablo 6 da kurumsal olmayan nüfusa dahil olan gençlerin istihdam, işsizlik ve işgücü istatistikleri görülmektedir. Türkiye geneline bakıldığında işsizlik oranının %18,7 olduğu görülmektedir. İstihdam oranlarının İBBS Düzey 1 e göre dağılımında, istihdam oranlarının genel olarak %30 un üstünde olduğu görülmektedir. İstihdam oranlarının en yüksek olduğu bölge %38 ile Ege Bölgesi dir. İstihdam oranının % 30 un altında olan bölgeler ise %29,8 ile Orta Doğu Anadolu Bölgesi, %25 ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve %21,5 ile Doğu Karadeniz Bölgesi dir. Tablo 6 da Türkiye genelinde gençlerin işsizlik oranının %18,7 olduğu görülmektedir. Gençlerin işsizliğinin İBBS Düzey 1 bölgeleri arasındaki

17 Esra Burcu ǀ Levent Taş ǀ Çiğdem Sema Sırma dağılımında en yüksek işsizlik oranının %22,2 ile Doğu Karadeniz Bölgesi nde olduğu anlaşılmaktadır. Genel olarak bölgelerin işsizlik oranı %18 civarındadır. İşsizlik oranının en düşük olduğu bölgeler ise %11,5 ile Kuzey Doğu Anadolu da ve %15,6 ile Batı Marmara Bölgeleri dir. Tablo 6: Yaş Arası Gençlerin İşsizlik ve İstihdam İstatistiklerinin (BİN) Türkiye Geneli Nüfus ve İBBS Düzey 1 e Göre Dağılımı Kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus İstihdam edilenler İşsiz İşsizlik oranı % TÜRKİYE ,7 32,2 İstihdam oranı % 72 İstanbul ,2 34,4 Batı Marmara ,9 36 Ege ,9 38 Doğu Marmara ,4 35,4 Batı Anadolu ,2 30 Akdeniz ,7 33,3 Orta Anadolu Batı Karadeniz ,6 33,9 Doğu Karadeniz ,2 21,5 Kuzeydoğu Anadolu ,5 35,1 Ortadoğu Anadolu ,9 29,8 Güneydoğu Anadolu ,1 25 *TÜİK İstihdam İstatistikleri İstihdam Alanları Tablo 7 gençlerin istihdam alanlarının Türkiye geneline ve İBBS Düzey 1 bölgelerine göre dağılımını göstermektedir. Gençlerin %47,76 sı hizmet sektöründe, %31,53 ü sanayi sektöründe ve %20,71 i de tarımsal işlerde çalışmaktadır. Tablo 7 de tarım, sanayi ve hizmet sektörlerinin İBBS Düzey 1 bölgeleri arasında hizmet sektörü genellikle gençlerin en çok istihdam edildikleri sektör olarak ön plana çıkmaktadır. Bu durumun istisnası olan bölgeler, Batı Karadeniz, Kuzeydoğu Anadolu ve Ortadoğu Anadolu Bölgeleri dir. Bu bölgelerde Batı Karadeniz de gençlerin çoğunluğu tarım sektöründe istihdam edilmektedir. Batı Karadeniz Bölgesi nde gençlerin %38,34 ü, Kuzeydoğu Anadolu da gençlerin %48,83 ü ve Ortadoğu Anadolu Bölgesi nde %40,35 i tarım sektöründe çalışmaktadır. Ayrıca Orta Anadolu Bölgesi nde ise tarım sektörü ile hizmet sektörü birbirine çok

18 Türkiye de Gençlerin Sosyo-Demografik Profili yakındır. Orta Anadolu Bölgesi nde gençlerin %35,63 tarım sektöründe %38,76 sı ise hizmet sektöründe çalışmaktadır. Hizmet sektörünün en yüksek olduğu bölge olan İstanbul da ise tarım sektöründe çalışan genç nüfus bulunmamaktadır. Tablo 7 de İBBS Düzey 1 bölgeleri arasında tarım sektöründe en çok gencin istihdam edildiği bölge %15 ile Akdeniz ve %14,76 ile Güneydoğu Anadolu Bölgeleri dir. Tarım sektöründe hiç bir gencin istihdam edilmediği bölge İstanbul bölgesi iken tarım sektöründe istihdam edilen gençlerin oranının en düşük olduğu diğer iki bölge %3,11 ile Batı Marmara ve %2,59 ile Doğu Karadeniz Bölgeleri dir. İBBS Düzey 1 bölgeleri arasında sanayi sektöründe en yüksek oranda gençlerin istihdam edildiği bölge %22,89 ile İstanbul bölgesidir. Sanayi sektöründe gençlerin istihdam oranının en düşük olduğu bölge ise %2,04 ile Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi dir. Hizmet sektörünün İBBS Düzey 1 bölgeleri arasındaki dağılımında, İstanbul %24,10 oranıyla en yüksek orana sahiptir. Buna karşın %2,36 ile Doğu Karadeniz ve %2,42 ile Kuzeydoğu Anadolu Bölgeleri en düşük orana sahip olan bölgelerdir. 73 Tablo 7: Yaş Arası Gençlerin İktisadi Faaliyet Koluna Göre Türkiye Geneli Nüfus ve İBBS Düzey 1 e Göre Dağılımı (BİN) Tarım Sanayi Hizmet Toplam TÜRKİYE Arası Nüfus Faaliyet kolu Oranı 20,71 31,53 47,76 İstanbul Bölge İçi 0 38,53 61, Bölgeler Arası 0,00 22,89 24,10 18,73 Batı Marmara Bölge İçi 16,21 33,788 50, Bölgeler Arası 3,11 4,26 4,21 3,97 Ege Bölge İçi 21,81 30,24 47, Bölgeler Arası 13,73 12,51 13,09 13,04 Doğu Marmara Bölge İçi 12,5 42,66 44, Bölgeler Arası 5,96 13,36 9,27 9,87 Batı Anadolu Bölge İçi 13,62 29,10 57, Bölgeler Arası 5,70 8,00 10,39 8,67

19 Esra Burcu ǀ Levent Taş ǀ Çiğdem Sema Sırma Akdeniz Bölge İçi 24,13 25,76 49, Bölgeler Arası 15,28 10,72 13,71 13,12 Orta Anadolu Bölge İçi 35,63 26,59 37, Bölgeler Arası 8,68 4,26 3,99 5,04 Batı Karadeniz Bölge İçi 38,34 26,21 35, Bölgeler Arası 10,23 4,60 4,16 5,53 Doğu Karadeniz Bölge İçi 25,31 21,51 53, Bölgeler Arası 2,59 1,45 2,36 2,12 Kuzeydoğu Anadolu Bölge İçi 48,83 18,60 33, Bölgeler Arası 8,16 2,04 2,42 3,46 Ortadoğu Anadolu Bölge İçi 40,35 28,69 30, Bölgeler Arası 11,66 5,45 3,82 5,98 Güneydoğu Anadolu Bölge İçi 29,15 31,71 39, Bölgeler Arası 14,76 10,55 8,59 10,49 *TÜİK İstihdam İstatistikleri 2013 SONUÇ TÜİK in bölgeleri coğrafi, ekonomik, sosyal ve kültürel gelişmişlik farklılıklarına göre sınıflandırması (İBBS -İstatistikî Bölge Birimleri Sınıflaması) üzerinden çalışmada gençlerin sosyo-demografik özellikleri betimlenmiştir. İstatistikler göstermiştir ki Türkiye de yaş arasındaki gençlerin sosyo-demografik özellikleri, cinsiyet dışında yaşanılan bölgelerin gelişmişlik düzeyine göre farklılıklar içermektedir. Türkiye de yaş aralığındaki gençlerin çoğunluğu İBBS Düzey 1 e göre daha gelişmiş bölgelerde (İstanbul, Akdeniz ve Ege gibi) yaşamaktadır. Diğer taraftan bölgelerin gelişmişlik düzeyi arttıkça gençlerin evli olmama oranları da artmaktadır. Eğitim açısından ise, okuma yazma bilme oranının ve eğitim düzeyinin gelişmişlik düzeyi yüksek olan bölgelerde daha yüksek olduğu görülmektedir. Gençlerin işsizliği az gelişmiş bölgelerde yüksektir. Gençlerin istihdamı ise gelişmiş bölgelerde daha yüksektir. İstihdam alanları açısından bölgeler karşılaştırıldığında gelişmiş bölgelerde genç-

20 Türkiye de Gençlerin Sosyo-Demografik Profili lerin daha çok hizmet sektöründe istihdam edildiği ve daha az gelişmiş bölgelere doğru hizmet sektöründe istihdam edilen gençlerin oranının azalıp tarım sektöründe istihdam edilen gençlerin oranının yükseldiği görülmektedir. Türkiye genelinde gençlerin sosyo-demografik özelliklerinin gelişmişlik düzeyine göre farklılıklar gösterdiği söylenebilir. Yani gelişmişlik düzeyi arttıkça İBBS Düzey 1 bölgelerinde gençlerin nüfusu artmakta, okuma yazma bilenlerin oranı artmakta, eğitim düzeyi yükselmekte, evlenme oranları düşmekte ve hizmet sektöründeki istihdam oranları artmaktadır. Ancak Batı Marmara Bölgesi ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi bulundukları gelişmişlik düzeyine göre farklı bir görünüm sergilemektedir. Nitekim gelişmişlik açısından üst sıralarda yer alan Batı Marmara bölgesinde gençlerin yaş, medeni durum, eğitim ve istihdam oranları diğer gelişmiş bölgelere göre önemli farklılıklar göstermektedir. Gençlerin çoğunluğu gelişmiş bölgelerde yaşarken Batı Marmara Bölgesi nde yaşayan gençlerin oranı düşüktür. Diğer taraftan Güneydoğu Anadolu Bölgesi de gelişmişlik açısından alt sıralarda yer almasına karşın yaş, medeni durum, eğitim ve istihdam oranları açısından alt sıralarda yer alan bölgelerden farklı özellikler göstermektedir. Örneğin yaş değişkeni açısından, gelişmişlik açısından alt sıralarda yer alan bölgelerde gençlerin oranı düşerken Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde bu oran oldukça yüksektir. Bölgeler arasında özellikle Batı Marmara ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri nde görülen genç nüfusla ilgili tartışılan bu farklılıklar yapılacak çalışmalar ve geliştirilebilecek stratejiler için dikkat çekicidir. Bölgeler arasında farklılıkların giderilmesi diğer bir ifadeyle gençlerin ihtiyaçlarının neler olduğunun belirlenmesi özellikle eğitim, işsizlik ve istihdam gibi sorunlara çözümler üretilmesi ve gençlerin olanaklarının artırılması açısından anlamlıdır. Şüphesiz bu konudaki hassasiyet gençlerin toplumla bütünleşmelerinde önemlidir. Son olarak söylenebilir ki sosyolojik olarak gencin içinde yaşamış olduğu sosyal ortam gencin davranışlarının şekillenmesinde ve karar alma süreçlerinde rol oynayan bir faktördür. Yaşanılan yer/bölge gencin yaşamsal fırsatlarında belirleyici olarak kabul edilir. Nitekim gencin eğitim hayatına devamında, bireysel becerilerinin gelişiminde, çalışma durumunda, istihdamında, mesleki kariyerinde belirleyici role sahip olan 75

21 Esra Burcu ǀ Levent Taş ǀ Çiğdem Sema Sırma yaşanılan bölgelerin gelişmişlik düzeyleri arasındaki farkların en aza indirgenmesi gençlere eşit fırsatların sunulmasına anlamlı katkıda bulunacaktır. 76 KAYNAKÇA/ REFERENCES Burcu, E., (1997) Çırak ve Kalfa Gençlik Altkültür Grubu Hakkında Sosyolojik Bir Araştırma, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Anabilim Dalı, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara. Burcu, E., (2000) Köy Gençliği Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme:Rize-Armağan Köyü Gençliği, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, yıl:1999, sayı:7, ss: Burcu E., (2013) Engelli Gençlik ve Sosyal Riskler, Gençlik Araştırmaları Dergisi, yıl:1, cilt 1, sayı 2, ss Kurt, H. (2006), Türkiye de Kent-Köy ve Kentli-Köylü Algısı Üzerine Bir Araştırma, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 3, Sayı 6, ss Köy Kanunu, Resmi Gazete: Tarih: 7/4/1924 Sayı: 68, Yayımlandığı Düstur: Tertip:3 Cilt: 5 Sayfa: 336. Özgür, Ertuğrul Murat, (2010) Bölgesel Kalkınma, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Coğrafya Bölümü, Ders Notları Taş, B. (2006) AB Uyum Sürecinde Türkiye İçin Yeniş Bir Bölge Kavramı: İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (İBBS), Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 8, sayı 2, ss: Türkiye nin Gençlik Profili Araştırması, SETA, UNDP, National Human Development Report, turkey/en/home/library/national-hdrs/2008-nhdr/, 1 Mart 2014tahinde erişilmiştir. 1 Kasım 2013 tahinde erişilmiştir. TÜİK (2012), Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, erişim tarihi 4 Kasım TÜİK (2013), Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, erişim tarihi 20 Şubat TÜİK (2012), Eğitim İstatistikleri, , (20 Şubat 2014) TÜİK(2013), İşgücü İstatistikleri, , (20 Şubat 2014). Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (2008). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü.

22 Türkiye de Gençlerin Sosyo-Demografik Profili (10 Mart 2014) (1 Kasım 2013) (10 Mart 2014) 77